Skip to main content

Lezzetli bir ritüel; Türk kahvaltısı

Her ülkenin geleneklerine göre farklı şekillerde hazırlanan kahvaltının Türkiye'deki önemi bir başka. Zengin bir coğrafi yapıya sahip olan Türkiye'de her bölgeye özgü kahvaltı ritüeli bulunuyor. Türk kahvaltı kültüründe bölgesi ne olursa olsun değişmeyen şey ise sofraları süsleyen zeytin, peynir, bal, yumurta, reçel ve hamur işleri...

Kahvaltının mutfaklardaki yerini alması 20. yüzyılın başlarına dayanıyor. İlk zamanlarda kahvaltı, sabahları mideyi rahatlatmak amacıyla çorba, ekmek, peynir ve reçel tüketilerek yapılıyormuş. Bir süre sonra ana öğün olarak tanımlanmaya başlayan kahvaltı, her ülkenin geleneklerine göre farklı şekillerde uygulanmış. Türkiye’nin zengin bir coğrafi yapıya sahip olması, her bölgeye göre değişen zengin bir kahvaltı kültürü yaratmış.

Türkiye, kültür mirası ve zengin coğrafyasıyla olduğu kadar mutfağıyla da dünyanın ilgi odağı. Osmanlı, Orta Asya, Doğu Avrupa ve Orta Doğu mutfaklarının bir arada yer aldığı Türk kahvaltısı ise Türk mutfağının en önemlilerinden. Zeytin ve peynir çeşitleri, yumurtanın farklı şekilleri, türlü reçeller, hamur işleri ve zengin şarküteri menüsü Türk kahvaltısının olmazsa olmazları. Tüm besin gruplarının yer aldığı Türk kahvaltısı aynı zamanda sağlıklı bir yaşamı da beraberinde getiriyor. Gelenek olarak Türk halkının yıllar boyunca kahvaltıda doyuruculuk ve lezzet araması, Türk kahvaltısının neden bu kadar güzel ve ünlü olduğunu ortaya koyuyor.

Peynir, Türk kahvaltısının baş tacı. Beyaz peynir başta olmak üzere, örgü, yörük, bal ve reçelle bütünleşen lor ve çökelek Türk kahvaltısında mutlaka olması gereken lezzetler arasında. Türkiye’nin hemen hemen her bölgesine özgü peynir çeşitleri bulunuyor. İzmir’in tulum peyniri, Ezine ve Edirne’nin koyun peyniri, Kars’ın kaşarı, gravyeri, Van’ın otlu peyniri, Konya’nın küflü peyniri akla ilk gelenlerden. Anadolu’dan dünyaya yayınlan diğer peynirler ise şöyle, Manyas’ın loru, Ege’nin mihaliçi, Karadeniz’in kolotu, Kayseri’nin çömleği, Erzurum’un civili, Muş’un keçi peyniri, Bolu ve Adapazarı’nın isli abaza peyniri.

Türk mutfağını, yabancı mutfaklardan ayıran en önemli özelliklerden biri, kahvaltıda mevsimsel sebze ve meyve tüketimi. Peynir çeşitlerini bu sebzelerle, özellikle söğüş denilen domates ve salatalıkla tüketmek ayrı bir keyif veriyor. Konu meyve olunca kış aylarında sofrayı portakal, muz ve elma, yaz aylarında ise karpuz, kavun ve üzüm gibi meyveler süslüyor.

Türk kahvaltısının vazgeçilmezlerinden biri de yumurta. Haşlanmış yumurta Türk kahvaltısında basit kalıyor. Domatesle biberin kavrulması ve yumurta eklenerek pişirilmesiyle hazırlanan menemen, Türk kahvaltısının vazgeçilmezi. Bazı bölgelerde menemene soğan da ekleniyor. Menemenin yanı sıra sucuklu ya da pastırmalı sahanda yumurta ve çılbır keyif veriyor. Ekmeğin yumurtalı bir karışımla harmanlanarak kızartılmasıyla hazırlanan yumurtalı ekmeğin ise Türk kahvaltısındaki yeri ayrı.

Türkiye’nin hemen hemen her bölgesinde yetişen zeytinler, Türk kahvaltısında sofrayı süsleyen diğer önemli lezzetlerden. Bölgesine göre farklılık gösteren zeytinler, coğrafi özellikleri nedeniyle daha çok Ege Bölgesi’nde yetişiyor. Özellikle Ayvalık, Edremit ve Burhaniye yöresinin çizik yeşil zeytinleriyle yağlı sele zeytinleri Türk kahvaltı sofralarını renklendiriyor.

Türk kahvaltısında kendine özel bir yeri olan bir diğer lezzetler zinciri ise, hamur işleri. Çeşit çeşit ekmekleri dahil edebileceğimiz bu zincirde peynirlisinden patateslisine birçok börek çeşidini tadabilirsiniz. Hamurun kızartılmasıyla hazırlanan pişi ise kahvaltının bir diğer önemli lezzeti olarak karşımıza çıkıyor. Ayrıca poğaçalar, açmalar, gözlemeler de hamur işlerinin en iddialı lezzetleri arasında. Simit ise başlı başına Türk kahvaltı kültürünün değişmez bir lezzeti. Simiti peynir ve reçelle tatmanızı öneririz.

Türk kültüründe kahvaltılar tatlı lezzetlerle sona eriyor. Bunlar, Akdeniz Bölgesi’nin tahini, reçeli ve Anadolu’nun pekmezi. Susamın değişik işlemlerden geçirilmiş hali tahin, sadece bir kahvaltı lezzeti olarak kalmıyor. İçinde birçok vitamini barındıran tahin, aynı zamanda acıkmayı engelliyor. Üzüm, incir, dut, hurma, keçi boynuzu gibi çeşitleri bulunan pekmez ise bitkisel karışımlardan hazırlanıyor. Özellikle meyvenin tadını daha keyifle alacağınız ev reçelleri ise Türk kahvaltısını tatlandırıyor. Reçel, tahin ve pekmeze özellikle Afyon yöresinde meşhur olan kaymak eşlik ediyor. Kaymak, bal ile yendiğinde damaklarda unutulmaz bir tat bırakıyor.

Bölgelere göre kahvaltı sofraları

Ege Bölgesi, diğer bölgelere göre kahvaltıda yeşillik konusunda oldukça cömert davranıyor. Beyaz peynire, zeytine bölgenin önde gelen otlarının yanı sıra bir tür hamur işi olan boyoz eşlik ediyor. Akdeniz Bölgesi'nde ise kahvaltı sofraları reçelsiz kurulmuyor. Bunun dışında biberli ekmek, kaytaz böreği bu bölgede kahvaltı denince akla ilk gelenlerden. İç Anadolu Bölgesi'nde kahvaltı bambaşka bir boyuta ulaşıyor. Klasik kahvaltı sofralarına kimi zaman sakatatlar eşlik ediyor. Kelle, paça gibi bu lezzetlere hamur işleri, sucuk, pastırma ve çemen eşlik ediyor. Güneydoğu Anadolu Bölgesi de kahvaltıda sakatata yer verenlerden. Ciğer kahvaltıda sıklıkla tercih edilen bir lezzet olarak kendini gösteriyor. Beyran çorbası, semsek, zahter, Antep katmeri, peynirli ekmek ve fıstıklı dürüm de bu bölgede kahvaltı sofralarının olmazsa olmaz lezzetlerinden. Karadeniz Bölgesi'nde ise kahvaltı tamamen şölene dönüşüyor. Mısır ekmeği, kuymak-muhlama, kaygana, turşu kavurması gibi bölgeye özgü lezzetler güne harika bir başlangıç yapmanızı sağlıyor. Doğu Anadolu Bölgesi'nde de kahvaltı sofralarını, kavut, murtuğa, kuru cacık gibi lezzetler süslüyor.

Türkiye’nin neresinde olursanız olun kahvaltı sofrasında birçok lezzet olsa da çaysız bir sofra sofra değildir. 5000 yıllık bir tarihe sahip çay, Türklerin hayatına sonraları girmiş olsa da, Türk mutfak kültürünün vazgeçilmez bir tadı olmayı başarmış. Elbette ki Türklerin demleme usülleri ve sunuş biçimleri bu başarıda önemli bir paya sahip. Günün her saati tüketilen çay, özellikle kahvaltı sofralarının vazgeçilmezi. Unutmayın ki, iyi demlenmiş, ince belli bardakta sunulan bir Türk çayı, Türk kahvaltısıyla birlikte güne iyi başlama sebebi. Eğer bu çay, Karadeniz Bölgesi’nden toplanmış taptaze çay yapraklarıyla demlenen bir çay ise tadına doyulmaz. Bir de demlik yerine semaverle servis ediliyorsa içmeye doyamayacaksınız.

Yumurtasından peynirine, reçelinden böreğine zengin Türk kahvaltısının lezzetlerini keşfetmek için hazır mısınız?